Celanova recupera a memoria das mulleres represaliadas cunha exposición sobre cárcere e depuración no franquismo
Celanova converterase a partir do vindeiro 28 de xuño nun novo espazo de reflexión arredor da memoria histórica coa apertura da exposición Presas e Mestras. A represión sobre as mulleres na comarca de Celanova, unha iniciativa que rescata historias silenciadas durante décadas e visibiliza a situación que viviron numerosas mulleres durante a guerra civil e a ditadura franquista.
A inauguración terá lugar ás 12.30 horas no Auditorio Municipal Ilduara (AMIC), nun acto que contará coa participación do subdelegado do Goberno en Ourense, Eladio Santos, do alcalde de Celanova, Antonio Puga, e da historiadora Aurora Marco, que exercerá como amadriña da mostra. O evento servirá tamén como peche das III Xornadas de Memoria e Muller.
A exposición, promovida polo Comité de Memoria Histórica da Comarca de Celanova e financiada pola Secretaría de Estado de Memoria Democrática, permanecerá aberta ata o 17 de xullo con acceso libre. Poderá visitarse de luns a sábado entre as 10.30 e as 13.30 horas.
O proxecto nace dun proceso de investigación e documentación coordinado pola historiadora Rosa Cid Galante, responsable da comisaría da mostra. O deseño gráfico foi realizado por Adriana Pérez e inclúe imaxes de Humberto Vergara xunto con documentación procedente de arquivos históricos e fondos familiares.
A proposta expositiva céntrase en dous ámbitos concretos da represión exercida sobre as mulleres: a realidade das presas durante a guerra e o proceso de depuración do maxisterio impulsado polo franquismo.
No caso da comarca de Celanova, a antiga prisión de partido foi utilizada desde os primeiros meses do golpe militar de 1936 como cárcere de mulleres. Segundo a investigación desenvolvida, moitas das persoas encarceradas eran nais ou esposas de persoas detidas, fusiladas ou represaliadas. A mostra recolle situacións de humillación e violencia sufridas por estas mulleres e lembra casos como os de María e Salud, que foron paseadas a finais de 1937 despois de pasar meses encarceradas.
Entre os relatos recuperados figuran tamén os de María del Valle Lozano e Salud Torres Díaz, veciñas da Lomba de Lamas fusiladas en abril de 1937. A investigación incorpora igualmente a historia de dez mulleres de Ribadavia detidas tras unha denuncia veciñal e das sete mulleres de Quins, en Melón, arrestadas ese mesmo ano e interrogadas pola situación dos seus maridos, considerados desertores.
No ámbito educativo, a exposición aborda a depuración do profesorado feminino posta en marcha durante a ditadura para apartar das aulas calquera influencia vinculada ao pensamento republicano ou ás correntes renovadoras do ensino. A través de expedientes e documentación oficial reconstrúense os casos de docentes como Amparo González Pereira, Ángeles Barbosa Rodríguez, Digna Portabales Fernández ou Dorinda Mesa Villar, afectadas por sancións, expulsións e incluso polo exilio.
A iniciativa dá continuidade ao traballo desenvolvido polo Comité de Memoria Histórica da Comarca de Celanova na recuperación deste pasado. Entre as actuacións impulsadas nos últimos anos figura a colocación dunha placa no edificio dos actuais xulgados, antigo cárcere de mulleres entre 1936 e 1938, recoñecido como Lugar de Memoria.
Desde a organización sinalan que o proxecto nace coa intención de recuperar e facer visibles historias esquecidas. “A exposición xorde da necesidade de facer públicos os nomes de todas elas —ata hoxe agochados na historia— para empezar a contar os seus sufrimentos e as súas vidas, que son únicas, exemplares en moitos sentidos e de obrigado coñecemento para as seguintes xeracións de mulleres desta comarca e de todo o país”, explican os responsables do proxecto.