Cultura

A publicación chega á venda no ano en que se cumpren 120 anos do pasamento do escritor ourensán e 150 desde a creación da primeira cabeceira xornalística redactada integramente en galego

A Deputación de Ourense puxo hoxe á venda unha reprodución facsimilar de 'Dez cartas escritas pr'os gallegos', unha das obras de referencia do Rexurdimento galego, asinada por Valentín Lamas Carvajal. O lanzamento coincide con dúas datas sinaladas: cúmprense 120 anos do pasamento do escritor e xornalista ourensán, e 150 desde que en 1876 nacese 'O Tío Marcos d'a Portela', cabeceira considerada o primeiro xornal redactado por enteiro en lingua galega, que o propio Lamas Carvajal creou e dirixiu.

Esta edición intégrase no Plan Anual de Publicacións da institución provincial para 2026, logo de contar co aval do Consello Asesor de Publicacións. Preséntase nun estoxo de coleccionista formado por dous volumes: un reproduce con fidelidade o orixinal impreso en Ourense en 1875 pola imprenta de J. M. Ramos, mentres que o outro achega un estudo asinado por Afonso Vázquez-Monxardín xunto cunha versión dos dez textos adaptada á normativa vixente do galego, coa fin de aproximar a obra a novos lectores.

O presidente da Deputación, Luis Menor, sinalou que este traballo permite recuperar con rigor un texto fundamental e achegar á cidadanía unha mensaxe que, século e medio despois, conserva a súa capacidade de emocionar, facer reflexionar e reivindicar os valores do país.

Un chamamento á conciencia galega

Lamas Carvajal compuxo esta obra con motivo da Exposición Rexional de Galicia celebrada en Santiago de Compostela en 1875. Trátase de dez composicións de ton popular nas que o autor se dirixe á conciencia colectiva e á defensa de Galicia, cunha linguaxe próxima e de carácter reivindicativo. Nelas denuncia males como o analfabetismo, o caciquismo, a emigración, o abandono do rural ou o desprezo pola identidade propia, ao tempo que pon en valor a riqueza económica e cultural galega, a educación, o progreso, a unión entre os galegos e a dignificación do idioma.

O estudo incluído no segundo volume, obra de Vázquez-Monxardín, contextualiza historicamente o texto, analiza o papel das exposicións rexionais como motor de modernización e afirmación identitaria, e valora o lugar destas cartas dentro do conxunto da produción literaria e xornalística de Lamas Carvajal. Ademais, incorpora o texto íntegro trasladado ao galego normativo actual, respectando o seu sentido e o seu carácter popular.

Menor tamén apuntou que preservar o patrimonio bibliográfico é preservar a memoria colectiva, reafirmando así o compromiso da institución coa difusión da cultura galega, coa defensa da lingua e coa posta en valor dun legado intelectual que representa unha das grandes riquezas da provincia e de Galicia enteira.

O exemplar orixinal empregado como base desta edición consérvase na Biblioteca da Deputación de Ourense, dentro do fondo bibliográfico de Alberto Vilanova.

Desde hoxe, a obra pode mercarse na tenda en liña da Deputación e nos vindeiros días chegará ás librarías, cun prezo de venda ao público de 9 euros. A institución provincial distribuiraa ademais entre as principais bibliotecas de Galicia e todas as da provincia de Ourense.