O home que preferiu os lobos antes que os humanos
Faleceu o sábado 15 de agosto en Ourense, aos 80 anos. Os seus amigos e veciños despedírono ao día seguinte, domingo, en Rante, a pequena parroquia do concello de San Cibrao das Viñas que se converteu na súa casa dende que chegou alí, en setembro de 2001. Un dos seus últimos desexos era que as súas cinzas permanecesen para sempre naquela aldea que, despois de toda unha vida de desarraigamento, acabou sendo o único lugar onde sentiuse realmente en paz.
A morte de Marcos Rodríguez Pantoja pecha unha das historias máis extraordinarias — e máis duras — da España do século XX: a do home coñecido en todo o mundo como "o neno lobo de Serra Morena", que pasou máis dunha década da súa infancia e xuventude illado na montaña, sen contacto humano estable, sobrevivindo grazas a unha manada de lobos que, segundo el mesmo relatou centos de veces, nunca lle fixo dano ningún.
Unha infancia marcada pola miseria da posguerra
Marcos naceu o 7 de xuño de 1946 en Añora, un pequeno municipio da comarca cordobesa de Los Pedroches. A familia emigrou primeiro a Madrid, onde a súa nai morreu ao dar a luz ao oitavo fillo do matrimonio, que faleceu pouco despois. Marcos tiña só tres anos. O seu pai volveu casar case de inmediato cunha muller que xa tiña un fillo dun matrimonio anterior e que, segundo os testemuños recollidos ao longo dos anos — incluídas as investigacións académicas posteriores sobre o seu caso —, o sometía a malos tratos constantes.
Nos primeiros anos cincuenta, a familia trasladouse a Fuencaliente, en Ciudad Real, xa no corazón de Serra Morena, onde se gañaban a vida fabricando carbón vexetal. Foi alí onde, en 1953, con sete anos recén cumpridos, o seu propio pai o vendeu ou entregou — as fontes empregan ambos os dous termos — a un terratenente local. Este, á súa vez, puxo o neno ao coidado dun cabreiro que vivía só, nunha cova, nun val remoto da serra, para que lle servise de axuda.
Aquel pastor converteuse na súa única referencia adulta: ensinoulle a moverse pola montaña, a atopar comida, a facer lume e a aproveitar os recursos do monte. Cando o home morreu, Marcos, que xa contaba con destrezas básicas de supervivencia grazas a el, quedou completamente só na natureza máis salvaxe.
Máis dunha década entre lobos
A partir de aí, Marcos sobreviviu preto de doce anos sen contacto humano estable. Desenvolveu unha relación cos animais da zona — xabarís, aguias, serpes e, sobre todo, unha manada de lobos — que marcaría o resto da súa vida. Chegou a contar en numerosas entrevistas que unha loba nai o alimentou e que el xogaba cos seus cachorros; co paso do tempo aprendeu a imitar á perfección os sons e os ouveos dos animais para comunicarse con eles, mentres ía esquecendo pouco a pouco a linguaxe humana.
Sempre sostivo que aqueles anos foron a etapa máis limpa e feliz da súa existencia, e que ningún animal lle fixo dano xamais: foron, na súa memoria, a súa única compañía e o seu único refuxio afectivo naquel tempo.
En 1965, unha patrulla da Garda Civil localizouno na serranía de Ciudad Real, xa case adolescente. Tivo que ser trasladado á forza a Fuencaliente, atado e amordazado, porque ouveaba e mordía como un lobo. Regresaba a un mundo do que apenas lembraba nada. A Benemérita nunca presentou cargos contra o seu pai, que aínda vivía nese momento e que, ao reencontrarse co fillo, só lle reprochou ter perdido unha chaqueta.
O difícil regreso ao "mundo dos homes"
Comezou entón un longo e doloroso proceso de reintegración. Desprovisto de calquera noción sobre o diñeiro ou as normas sociais, un sacerdote e varias monxas ensináronlle de novo a falar, a camiñar erguido, a vestirse e a comer con cubertos. Pasou unha tempada internado no Hospital de Convalecentes da Fundación Vallejo, en Madrid, antes de ser reincorporado, xa adulto, á vida en sociedade. Foi enviado despois a Mallorca, onde viviu nun hostal pagando aloxamento co seu propio traballo.
Cumpriu o servizo militar obrigatorio e traballou como pastor e no sector da hostalaría. Durante décadas sufriu enganos e explotación por parte de persoas que se aproveitaron do seu descoñecemento do funcionamento do diñeiro e da sociedade, consecuencia directa dos anos que pasara illado. Viviu unha tempada en Fuengirola (Málaga), onde chegou incluso a instalarse nunha cova, antes de iniciar o camiño que o levaría, xa maior, ata Galicia.
De caso científico a fenómeno de cultura popular
A súa historia chamou pronto a atención do ámbito académico. O antropólogo e escritor Gabriel Janer Manila entrevistouno extensamente entre novembro de 1975 e abril de 1976, coa intención de estudar as medidas educativas necesarias para a súa integración, e baseou nel a súa tese de doutoramento. O investigador concluíu que o abandono de Marcos non fora fortuíto senón produto dun contexto socioeconómico de extrema pobreza, e que a súa supervivencia se explicaba tanto polas destrezas básicas adquiridas antes do abandono coma pola súa "extraordinaria intelixencia natural". A tese deu lugar despois ao libro He jugado con lobos, que popularizou a súa historia moito máis alá dos círculos científicos.
Xa na idade adulta, Marcos mantivo sempre unha marcada preferencia pola vida no campo e polos animais, xunto cunha certa animadversión polo ruído e o cheiro das cidades. Chegou a afirmar que a vida entre humanos lle resultara, en moitos sentidos, peor que a vida entre animais, e que boa parte das penurias que sufriu tras a súa reintrodución na sociedade se poderían ter evitado se o Estado tivese intervido a tempo.
A súa vida inspirou tamén outras obras: o dramaturgo Kevin Lewis escribiu unha peza de teatro infantil titulada Marcos, baseada na súa historia. Pero o gran salto á cultura popular chegou en 2010, cando o director cordobés Gerardo Olivares levou a súa vida á gran pantalla coa película Entrelobos, protagonizada por Juan José Ballesta na etapa adulta e polo neno Manuel Camacho, de Villanueva de Córdoba, no papel de Marcos de pequeno, cun reparto que incluía tamén a Sancho Gracia. O propio Marcos colaborou activamente no rodaxe como asesor, achegando o seu coñecemento directo dos lugares e das circunstancias nas que vivira, e chegou a aparecer el mesmo en pantalla nun emotivo plano final.
Ao longo dos anos seguintes converteuse en protagonista habitual de reportaxes e programas de televisión —dende a BBC Mundo ata Cuarto Milenio, pasando por diversos espazos de La Voz de Galicia e TVE ou unha extensa entrevista en El País en 2018 titulada "El niño lobo pasa frío en el mundo de los hombres"—, e en figura recorrente en colexios, campamentos e actos organizados por concellos e asociacións, onde relataba en primeira persoa a súa experiencia e transmitía, sobre todo, unha mensaxe de respecto cara aos animais e a natureza. Contou tamén, durante anos, co apadriñamento dunha familia holandesa.
Ourense, o territorio seguro que lle faltaba
Tras anos de inestabilidade e traballos precarios, o destino gardáballe un refuxio definitivo en terras galegas. En setembro de 2001, Marcos chegou a Rante, unha pequena aldea do interior de San Cibrao das Viñas, onde foi acollido por Manuel Barandela Losada, un policía nacional xa xubilado ao que Marcos chamaba "o xefe" e ao que consideraba a súa familia. Viviu con el ata o seu falecemento.
Tras a morte de Barandela, foi a propia comunidade de Rante a que asumiu de forma colectiva o coidado de Marcos. Os veciños da parroquia volcáronse con el: axudárono a manter unha rutina estable, saudábano, coidábano sen paternalismos e respectaban tanto a súa fama coma a súa fraxilidade.
Nunha entrevista de 2018, Marcos recoñecía que en Ourense estaba tranquilo por primeira vez en moitas décadas. Gustáballe sentarse ao sol, pasear con calma e manter pequenas rutinas que lle daban seguridade. Aínda que a súa vida fora contada en libros, documentais e unha película, el prefería falar do cotián: dos seus veciños, do tempo, das pequenas cousas do día a día que nunca puidera ter de neno.
Pese á vida tranquila que atopara en Galicia, Marcos nunca deixou de botar de menos, segundo recoñeceu en repetidas ocasións, aqueles anos na serra. "Soño con volver vivir entre lobos", chegou a dicir nunha das súas últimas entrevistas.
O derradeiro ouveo no Hospital de Piñor
Marcos Rodríguez Pantoja morreu o sábado 15 de agosto de 2026, en Ourense, aos 80 anos, case 25 anos despois de chegar a San Cibrao das Viñas. Os seus veciños e amigos máis próximos despedírono ao día seguinte, domingo, nun acto sinxelo e sentido en Rante, a aldea que fora a súa casa durante case un cuarto de século.
As súas cinzas, tal e como el desexaba, permanecerán alí para sempre: no único lugar onde, despois de toda unha vida marcada polo abandono, o illamento e a dificultade de encaixar entre dous mundos, Marcos Rodríguez Pantoja atopou por fin o fogar que a vida negáralle de neno.