Un incendio, unhas obras que Patrimonio considera non autorizadas e un proxecto de parador: o convulso ano da Casa de Baños de Ourense
Hai edificios que resumen a historia dunha cidade mellor ca calquera libro. En Ourense, ese papel cumpríao a antiga Casa de Baños do Outeiro, xunto ás termas das Burgas. En apenas catro meses, o inmoble pasou por un incendio, unhas obras que a Xunta considera non autorizadas, un cruzamento de reproches entre administracións, denuncias ante a Fiscalía e, como remate, un proxecto para convertelo nun establecemento da rede nacional de paradores. Esta é a cronoloxía dos feitos, coa versión de cada unha das partes implicadas.
A madrugada do incendio
Todo comezou na madrugada do 15 de maio de 2026. Sobre a 1:30, declarouse un incendio de gran virulencia no interior do edificio, daquela abandonado desde había anos. As lapas, visibles desde distintos puntos da cidade, calcinaron boa parte do inmoble antes de que os bombeiros lograsen controlalas, e varios veciños do edificio lindeiro foron desaloxados como medida de precaución. As causas do lume non se esclareceron publicamente, aínda que se soubo que a Policía Nacional acudira en varias ocasións semanas antes pola presenza de persoas ocupando o edificio.
Ese mesmo día, o grupo municipal do PSdeG-PSOE reclamou ao Goberno local un plan específico para a protección do patrimonio termal da cidade, e lembrou que cinco anos antes xa levara ao pleno unha iniciativa para frear o deterioro do edificio. Semanas máis tarde, no pleno ordinario de xuño, unha moción socialista para impulsar a rehabilitación e recuperación do inmoble saíu adiante co respaldo do pleno municipal.
Agosto: unhas obras que abren a polémica
A mediados de agosto, co edificio aínda pendente —segundo a oposición— dun proxecto de recuperación definido, comezaron na Casa de Baños uns traballos con maquinaria pesada. PSOE e BNG cualificáronos de derrubo e denunciaron que se estaban a executar sen que constasen as autorizacións nin os informes técnicos que, ao seu xuízo, debían respaldalos. O Concello, pola súa banda, sostería máis adiante que se trataba de labores de apuntalamento da fachada principal, non dun derrubo como tal.
O portavoz do BNG, Luís Seara, atribuíu a actuación á xestión do Goberno de Gonzalo Pérez Jácome e lembrou que, segundo o Plan Xeral, calquera intervención sobre un edificio catalogado coma este esixiría un proxecto de rehabilitación previo e o visto e prace da Comisión Técnica Municipal de Protección de Bens Culturais, trámite que, segundo os nacionalistas, non se levara a cabo. O BNG cuestionou tamén que puidese invocarse unha actuación de emerxencia tres meses despois do incendio, argumentando que de se tratar dunha emerxencia real xa se tería actuado antes. A socialista Natalia González, pola súa banda, esixiu ao Goberno local toda a documentación técnica e as autorizacións da intervención, e lembrou que o pleno aprobara meses antes unha moción para recuperar o edificio.
O que di Patrimonio: falta de autorización
A Dirección Xeral de Patrimonio Cultural da Xunta confirmou por escrito que as actuacións levadas a cabo na Casa de Baños non contaban, segundo a súa valoración, coa autorización preceptiva da Consellería de Cultura. De acordo coa documentación á que tivo acceso o PSOE, Patrimonio tivo coñecemento das obras o 12 de agosto e notificou ese mesmo día ao Concello un requirimento para paralizalas e presentar a documentación relativa aos traballos. Dous días despois, o 14 de agosto, o propio Servizo de Patrimonio Cultural constatou —sempre segundo esa mesma documentación— que os traballos continuaban pese a esa orde, polo que solicitou a colaboración da Unidade de Policía Nacional adscrita á Xunta para verificar sobre o terreo o que se estaba a executar.
Paralelamente, a Xunta de Goberno Local aprobou unha declaración de emerxencia vinculada a esta intervención. Natalia González cualificou esta secuencia de feitos de "especialmente grave" e reclamou explicacións sobre quen decidiu continuar as obras e con que respaldo técnico, anunciando ademais que trasladaría a documentación a unha iniciativa que o PSOE preparaba no Parlamento de Galicia.
A versión do Concello
O Goberno municipal non permaneceu en silencio ante estas acusacións. Nun escrito remitido a Patrimonio o 2 de setembro, o Concello sostivo que as obras quedaran paralizadas xa o 12 de agosto —é dicir, o mesmo día do requirimento da Xunta— e defendeu que non era necesario un proxecto técnico para apuntalar a fachada principal do edificio, ao entender que se trataba dunha actuación de urxencia limitada. O Concello cuestionou, ademais, a forma en que a Xunta interviñera neste asunto.
Un edificio con protección integral
O trasfondo patrimonial non é menor: a Casa de Baños do Outeiro está integrada no conxunto declarado Ben de Interese Cultural (BIC) das Burgas e conta, segundo a súa ficha de catalogación, cun grao de protección integral e estrutural conforme ao Plan Básico Autonómico. Para o BNG, isto plantexa un problema engadido, xa que a competencia para autorizar intervencións sobre bens con este nivel de protección corresponde en exclusiva á Consellería de Cultura.
Días antes de anunciar a súa moción para o pleno de setembro, os nacionalistas xa cuestionaran que a decisión de intervir sobre o edificio contase con respaldo legal, mentres o PSOE reclamaba a paralización das obras e a comparecencia do concelleiro de Urbanismo e Patrimonio para detallar quen as autorizara. Simultáneamente, a asociación Apatrigal presentou unha denuncia ante a Fiscalía Provincial de Ourense, ao considerar que existía unha posible afectación a un ben protexido que requiría unha explicación documentada.
O BNG plantexa levar o caso á Fiscalía
O 27 de agosto, o BNG anunciou que presentaría no pleno de setembro unha moción para reclamar responsabilidades e remitir o expediente completo ao Ministerio Fiscal. A formación pedía acceso a toda a documentación das obras —proxectos, licenzas, ordes, informes técnicos e comunicacións con Patrimonio—, a identificación de quen autorizou a actuación, a apertura de expedientes disciplinarios se se confirmaban irregularidades e a adopción de medidas cautelares para protexer o que quedaba en pé do inmoble. Os nacionalistas sinalaron que, de confirmarse un derrubo dun BIC sen autorización, podería tratarse dunha infracción moi grave conforme á Lei 5/2016 de patrimonio cultural de Galicia, e apuntaron a unha posible concorrencia cos delitos contra o patrimonio histórico e de prevaricación recollidos no Código Penal, valoración que corresponderá en todo caso á Fiscalía e, eventualmente, aos tribunais.
O informe do 15 de setembro e a entrada do PP
O asunto sumou un novo episodio o 15 de setembro, cando a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural rexistrou no Concello un informe no que denegaba autorización para realizar novas demolicións, desmontaxes ou labores de consolidación no edificio mentres non existise un proxecto redactado por un profesional competente. O documento respondía, precisamente, ao escrito que o Concello remitira o 2 de setembro defendendo a súa actuación. Patrimonio, pola súa banda, sostivo nese informe que o Concello, como propietario do inmoble, estaba obrigado a comunicar calquera dano ou intervención sobre el, e sinalou que o organismo autonómico non tivo constancia ata o 17 de agosto dunha providencia municipal asinada xa o 4 de xuño para adoptar medidas urxentes.
Con ese informe xa coñecido, o Partido Popular pediu que o Goberno local explicase con detalle que elementos foran demolidos ou desmontados, onde se conservaban as pezas retiradas e cando estaría listo o proxecto que reclamaba Patrimonio. A voceira popular, Ana Méndez Gil, defendeu que os veciños "teñen dereito a saber" que ocorreu cun edificio que forma parte da historia termal da cidade, e reclamou transparencia sobre o sucedido durante os meses posteriores ao incendio.
O xiro: un proxecto de parador
No medio desta polémica chegou un anuncio que engadiu un novo matiz á historia. O 21 de setembro, o Goberno local presentou unha proposta para reconverter tanto a antiga prisión da rúa do Progreso coma a Casa de Baños nun establecemento da rede nacional de paradores: de tipo boutique, cunha vintena de habitacións, vinculado ao termalismo e situado xunto ás propias termas. A fórmula plantexada mantería a titularidade municipal dos terreos e dos edificios, mentres se cedería o seu uso durante 75 anos á entidade estatal encargada da xestión, que asumiría a rehabilitación e a explotación do complexo durante ese período.
O contraste entre ambos os dous episodios —as obras cuestionadas por Patrimonio en agosto e o proxecto turístico presentado apenas un mes despois— non pasou desapercibido entre os grupos municipais, que seguen a reclamar aclarar, antes de mirar cara ao futuro do edificio, que ocorreu exactamente durante eses meses. A día de hoxe, ese é o punto no que se atopa a Casa de Baños: cun informe de Patrimonio que cuestiona o actuado, unha versión do Concello que o contradí, dúas denuncias sobre a mesa da Fiscalía e un proxecto de parador que comeza a tomar forma.